پیشبر

آرايه ادبي در گفتار پيشبري ها

peshbar — Sat, 14 Nov 2009 07:41:18 GMT

تشخص : يكي از زيباترين آرايه ها و ترفندهاي بياني در حوزه ي ادبيات تشخص است كه برابرهاي اسمي آن جاندارگرايي، حركت بخشي، انسان مداري و شخصيت بخشي است. اشيا و مفاهيم انتزاعي كه بي جانند، قابليت اين را دارند كه حركت و كردار جانداران را داشته باشند و نيز مخاطب آدمي شوند و سخن گويند. پس اين صنعت نقش مهمي در برانگيختن نيروي تخيل شاعر و نويسنده و همچنين مخاطبان آنها دارد و قدرت تصرف آدمي در پديده ها و جهان پيرامونش را آشكار مي كند.

در پيشبر تشخص بخشيدن به معناي عام آن در گفته ها و نقل قول ها، روايات و داستان ها و سرگذشت هاي مختلف همواره به نحو بسيار بارزي وجود داشته و دارد. اين موضوع برخي از مواقع ابعاد بسيار در خور توجهي را پيدا مي كند. در اين مقوله سعي شده است كمي به واكاوي اين موضوع پرداخته شود.

در خصوص طبيعت: به طور كلي تشخص خاصي بخشيده شده است به طوري كه در گفتارهاي عاميانه همواره واژه هايي نظير سينه كوه، پشت كوه، دماغ كوه، پيزه كوه، دهنه تگ، پاشنه تگ، سر تپه، سر پل، ته تنگل، ته تگ و ... شنيده مي شود.

در خصوص درختان: سرشاخه، شاخ، تنه درخت

در خصوص اماكن: سر گدار، سينه گدار، سر خرمن، ته كوچه، سر كوچه، پيزه كوچه، پشت بام، پيشاني لاخ ، ...

آتش

peshbar — Tue, 18 Aug 2009 08:29:18 GMT

^{آتش كاربردهاي متنوع و گسترده اي در زندگي بشر از دوران نخستين تا عصر جديد دارا مي باشد. چه آن هنگام كه جرقه اي از آن منجر به كشف بزرگي گرديد كه جزو سه كشف برتر بشر تا امروز باقي مانده و چه امروزه كه در تمامي مصنوعات بشري به نوعي حضور و بروز دارد. بسیاری از دانشمندان در گذشته آتش را یکی از چهار آخشیج (عنصر) اصلی تشکیل دهنه جهان می‌دانستند. در ايران آتش را بسیار محترم می‌داشتند. به جز ایرانیان و زرتشتیان پیروان آیین‌های دیگر هم کمابیش برای این عنصر ارزش قائلند، چنانکه پیروان بودا آتش را هرگز با فوت کردن خاموش نمی‌کنند. آتش را در فارسي امروزین و در لهجه‌های گوناگون به ریختهای آتش، آتیش، آذیش، آذر، آگِر، آیِر و ... می‌گویند. در پهلوي آتش را آتَخش می‌گفتند. در زبان اوستايي این واژه برابر با آتَرش بوده‌است. همچنین آذر از آدور یا آتور پهلوی به ما رسیده‌است. آتیش که تلفظ عامیانه کنونی آتش است نیز در زبان پهلوی آدیشت یا آتیشت و پس‌تر در فارسی دری آذیش بوده‌است.}

^{كاربرد آتش در پيشبر نيز تنوع گسترده اي دارد كه برخي كاربردي و برخي نيز فاقد كاربرد مستقيم است. در اين گزارش كاربردهاي آتش را در زندگي پيشبري ها و ميزان همزيستي آتش را با زندگي مردم پيشبر را ارائه مي كنيم.}

^{پخت و پز: از اولين و كاربردي ترين استفاده از آتش مي توان به بهره مندي از انرژي گرمايي آن اشاره كرد. استفاده در ديگدان ها براي پخت و پز غذا، تنورها براي پخت نان، داشي ها براي پخت چغندر، كلوخي براي پخت ساير محصولات كوچك تر و ... در پيشبر از گذشته ها رواج داشته است.}

^{روشنايي: ابتدايي ترين ابزار روشنايي خانه ها در شب برافروختن آتش بوده است. يكي از كاربردهاي ديگدان در خانه هاي قديم برافروختن آتش جهت روشنايي بوده است. هر چند به مرور ورود چراغ موشي ها كه با روغن كار مي كرده و چراغ هاي نفتي جديد تر نظير چراغ دستي، چراغ لامپا، چراغ گردسوز و چراغ توري جايگزين روشنايي خانه ها شده است.}

^{بهداشتي: عمده ترين استفاده بهداشتي و ضدعفوني از آتش در پيشبر به اصطلاحي با عنوان ‹ بزبيني › برمي گردد. براي اين منظور و معمولا براي اسكان در مناطقي كه قبلا به مدت ريادي متروكه و رها شده بوده، نظير خانه باغ ها و لوها (خانه هاي كنده شده در كوه) مقداري از منسوجات تهيه شده از موي بز (معمولا لطف يا ريسمان) را آتش مي زنند و در محل مورد نظر رها مي كنند تا بوي متصاعد شده از آن فضا را به جهت حضور حشرات و جانوران مضر و موذي گندزدايي كند. همچنين در پيشبر معمولا در شب هاي اول دفن مردگان بر بالاي قبر، آتش مختصري روشن مي كنند تا موجب دوري احتمالي جانوران مرده خوار به واسطه بوي آتش، از محل گردد.}

^{اعتقادي: برافروختن آتش در قالب روشن كردن چراغ دستي از اول شب تا صبح و جديدا روشنايي شمع در محل مزار پيشبر مرسوم بوده كه به نوعي نگاه اعتقادي به برافروختن آتش در پيشبر مي تواند اشاره داشته باشد.}

^{همچنين برافروختن آتش بر بالاي پشت بام ها در چهارشنبه سوري و همچنين در آخرين چهارشنبه ماه صفر كه به قولي تداعي كننده قيام مختار مي باشد نيز از جمله كاربردهاي اعتقادي آتش است كه از گذشته ها در پيشبر وجود داشته است.}

عاشورا در پيشبر

peshbar — Sat, 17 Jan 2009 05:24:18 GMT

عاشورا در پيشبر : مراسم سوگواري روز دهم ماه محرم همه ساله در پيشبر و روستاهاي نزديك با شكوه و عظمت ويژه اي برگزار مي گردد به گونه اي كه در نگاه كلي شكل گيري پيشبر جديد با سكونت انسان هايي بعد از حاج مير امينا را با شبيه و تعزيه خواني عاشورا، عجين شده مي دانند. وجود مكان هايي در پيشبر نظير مين پل ‹قتلگاه› دلالت بر اين موضوع دارد. همين طور به يادگار ماندن وسايل، ادوات و تجهيزاتي نظير سفيد مهره، سرعلم ها و شمشير ها نيز گواهي بر اين ادعا است.

مراسم سوگواري عاشورا در پيشبر كه عمدتا مراسم شبيه معرف اصلي آن مي باشد، بسيار فراتر از شبيه است كه برخي از آئين هاي آن به مرور زمان حذف شده است. در ذيل به شرح اجمالي مراسم سوگواري روز دهم محرم در پيشبر پرداخته مي شود.

از نيمه شب تاسوعا و پس از مراسم شب عاشورا، برخي از پيشبري ها شب را با دسته هاي سينه زني و مراسم سوگواري در مزار پيشبر سپري مي كنند و به اصطلاح طبق يك باور كهن و اعتقادي خوابيدن در شب عاشورا را جايز نمي دانند. سپس در سپيده دم صبح عاشورا در پيشبر، مردم به مسجد مي روند و پس از نماز صبح، آئين عزاداري و سوگواري بر گزار مي گردد كه از جمله اصلي ترين مراسم صبح عاشورا مراسم سوگواره خواني است كه توسط دو نفر به صورت همزمان خوانده مي شود و بقيه اصطلاحا پيخواني مي كنند. در ادامه و پس از طلوع خورشيد دسته هاي سينه زني و زنجير زني گردهم مي آيند تا تدارك استقبال از دسته هاي عزاداري روستاهاي همجوار را پيدا نمايند. در گذشته هاي دور كه نزديك به 20 سال است به فراموشي سپرده شده، در صبحگاه عاشورا مراسم خاصي با عنوان ‹زينب درآ ز خيمه› برگزار مي گرديد كه در نوع خود حزن و اندوه قابل تاملي را به سوگواران وارد مي كرد و بنا به دلايلي، اخيرا اين مراسم سوگواري برگزار نمي گردد.

شرح مراسم زينب درآ زخيمه به اين شرح بود: بر روي يك تخته چوب كه پارچه سياهي بر روي آن كشيده مي شد و حالت تابوتي را در ذهن نمايان مي ساخت، فردي دراز كش مي شد تا تداعي كننده تشييع جنازه علي اكبر در صحراي كربلا باشد و همچنين فردي ديگر به صورت نشسته بر روي آن تخته قرار مي گرفت و بر سر و صورت مي زد و گريه و زاري مي كرد كه تداعي كننده اهل حرم يا به طور ويژه زنان اهل حرم بود كه در عزاي علي اكبر بي تابي مي كردند. جمعيت عزادار بدنبال تابوت پيوسته حركت مي كردند و متن نوحه اي را مي خواندند كه اصطلاحا پيخواني آن اين بيت بود:

‹ زينب درآ ز خيمه بين، نعش اكبر آمد›

در حين اين تشييع جنازه فرضي، شخصي با نماد لشگريان مخالف با شلاق در دست مانع نزديكي زينب به تابوت مي شد. در ادامه اين مراسم منتهي مي شد به گردهمايي دسته هاي عزاداري جهت استقبال از عزاداران روستاهاي مجاور، كه به دلايل متعدد و از جمله خرافه زدايي از مراسم سوگواري عاشورا، اين مراسم حذف شده است.

براي استقبال از عزاداران روستا هاي مجاور، دسته هاي سينه زني و زنجير زني به صف هاي منظم قرار مي گيرند و با آهنگ نوحه خوانان در حالي كه پيشاپيش آنان علمداران 2 علم را به حركت در مي آورند ابتدا به استقبال هيات علي آباد پيشبر شامل اهالي علي آباد پيشبر، كازگان، مناوند و حومه پي گدار مي روند، در ادامه به استقبال هيات بقال شامل اهالي بقال، بزناباد پيشبر، رقچو و پردان مي روند و در ادامه نيز به استقبال هيات فخرآباد پيشبر شامل اهالي فخرآباد پيشبر، پيچكان، برسنان، جيم آباد، موليد و بشيران مي روند. اين مراسم كه در مجموع حدود 2 ساعت طول مي كشد به اين تفصيل است كه در زمان روبرو شدن دو دسته عزاداري علم ها روبروي هم متوقف مي شوند و نوحه خواني و سينه زني نيز متوقف مي شود سپس ابتدا فردي جلودار دسته هاي مهمان با لحن و آواز خاصي سلام ويژه اي ابراز مي كند و مختصر تعزيه خواني نيز چاشني سلام مي كند و سپس در ادامه جواب سلام از طرف جلودار دسته پيشبري ها داده مي شود و خوشامد گويي به دسته هاي سينه زنان و عزاداران گفته مي شود كه حال و هواي خاصي دارد و اين مراسم براي هر سه هيات علي آباد، بقال و فخرآباد تكرار مي شود.

پس از استقبال از مهمانان، همه عزاداران در محدوده ميدان برگزاري شبيه جمع مي شوند و كارگزاران شبيه شامل شبيه گردان و نقش آفرينان و ديگران مقدمات برگزاري شبيه را تمشيت مي دهند. به فاصله اندكي مراسم شبيه با ورود دو گروه موافق و مخالف آغاز مي شود و ورود آنان به صحنه عاشورايي توام با چاووشي خواني هاي حزن آوري است و اين مراسم تا رودررويي دو گروه مقابل هم ادامه پيدا مي كند و سپس رسما مراسم شبيه شروع مي شود.

در گروه به اصطلاح مخالف يا لشگر كوفي كه آذين بسته به علم ها و بيرق ها و كلاه هاي قرمز رنگ است، افرادي به اين شرح حضور دارند: حر، پسر حر، عمر بن سعد، عزرق و سه پسرش و در ادامه شمر و ساير لشگريان. در گروه موافق يا سپاه امام نيز كه آذين به پرچم هاي سبز و سياه رنگ مي باشد،اين افراد حضور دارند: امام، عباس، علي اكبر، علي اصغر، قاسم، زينب، ليلا، سكينه، امام بيمار و ...

پس از شروع مراسم شبيه در ابتدا لشكر موافق به اتفاق بخشي از مخالفين مشتركا نماز مي خوانند و سپس حر به همراه فرزندش توبه كرده و در سپاه موافق وارد مي شود و به ترتيب حر، پسرش، قاسم، عباس، علي اكبر و علي اصغر به كارزار نبرد با تعزيه خواني مخصوص، وارد شده و به شهادت مي رسند و در خاتمه نيز شخص امام وارد نبرد شده و با شهادت امام، شبيه نيز به پايان مي رسد.

پس از مراسم شبيه، ابتدا مهمانان و سپس پيشبري ها در مسجد با ناهار پخته شده از قربانيان پاي علم هاي تاسوعا پذيرايي مي شوند و مراسم عاشوراي پيشبر حدود ساعات 16 عصر پايان مي يابد.

علم بندان در پيشبر (تاسوعاي حسيني)

peshbar — Thu, 01 Jan 2009 06:20:18 GMT

روز علم بندان : در پيشبر همه ساله طبق آئين و رسم كهن ملي و مذهبي، مراسم سوگواره سالروز شهادت امام حسين و پيروانش با شكوه و عظمت برگزار مي گردد. در اين گفتار قصد داريم تا در خصوص روز نهم ماه محرم يا همان روز تاسوعا كه در پيشبر به روز علم بندان مشهور است، به صحبت بنشينيم.

در روز تاسوعا و از حدود ساعت 12 ظهر به بعد و با صداي آواز خواني كه اصطلاحا ‹چاووشي› نام دارد، مردم به مكان مشخصي فراخوانده مي شوند كه هنوز به صورت رسم سنتي همه ساله در حال تكرار است. اين مكان در پيشبر قبل از زلزله سال 1376 خورشيدي، منطقه مركزي وسط روستا به نام ‹مين پل› بوده و در پيشبر بعد از زلزله سال 1376 خورشيدي، محوطه باز روبروي مسجد مي باشد. پس از اين كه جمعيت در اين منطقه جمع شدند، دو نفر مشتركا ترجيع بند معروف محتشم كاشاني را با مطلع ‹باز اين چه شورش است كه در خلق عالم است ....› مي خوانند و سپس جمعيت حاضر به تكرار مي پردازند. در حين خواندن اين اشعار مراسم علم بندان نيز آغاز مي شود.

علم ها در پيشبر به تعداد هشت علم مي باشد كه با طول حدود 6 متر و بيشتر، از ساقه درخت سپيدار تراشيده شده، طراحي شده است كه قطر تقريبي ابتدايي آن حداكثر 12 سانتي متر است. شايان ذكر است كه در چند ساله اخير و جهت سهولت حمل علم ها از ارتفاع آن ها به طرز محسوسي كاسته شده است. بر طبق رسوم كهن و داراي پيشينه، علمداري يا تمشيت هر علم در پيشبر به خاندان مشخصي تعلق دارد كه براي علم برداري نيز خاندان مشخصي براي هر علم وجود دارد كه به صورت موروثي حق علمداري و علم برداري به اين افراد رسيده است.

علمداران تجهيزات و پارچه ها و تيغه سر علم را نگهداري مي كنند و در ظهر تاسوعاي هر سال به علم برداران تحويل مي دهند تا به پوشش و تزئين علم ها اضافه نمايند و در پايان اربعين حسيني و پس از برگرفتن پوشش ها مجددا تحويل مي گيرند و تا سال بعد نگهداري مي كنند. اما علم برداران در ظهر تاسوعا پوشش هاي علم را بر روي آن ها مي كشند و سر علم را بر انتهاي علم ها نصب مي كنند و نگهداري آن ها را تا پايان مراسم عاشورا بر عهده دارند.

پس از آن كه پوشش علم ها كه طي رسوم خاصي است بر روي علم ها بسته مي شود، از يكي از سادات پيشبر، بنا به رسمي قديمي خواسته مي شود تا سرعلم ها را بر انتهاي علم نصب نمايد، البته یادآوری اين نكته ضروري است كه بر خلاف علمداران و علم برداران، اين مورد موروثي نيست و هر كدام از سادات مي تواند اين كار را انجام دهد. پس از بسته شدن پوشش و نصب سرعلم با يك حركت دسته جمعي همه علم ها را كه در مراحل قبلي به صورت افقي و موازي با هم بودند به سمت آسمان برافراشته مي شوند كه سر و صداي بلورهاي سرعلم ها به همراه ضرب آهنگ هايي كه بر قسمت فلزي سرعلم وارد مي كند، توام با ذكر خواني جمعيت صحنه هاي بديعي پديد مي آورد و رسما مراسم عزاداري روز عاشورا با اين حركت شروع مي شود.

پس از اين مراسم، علم ها را علم برداران به صورت هماهنگ به حركت در مي آورند و با حمل حدود 10 متر در يك رديف رو به قبله مي ايستند و جمعيت در پشت سر اين علم ها قرار مي گيرند. در این هنگام برخی از افراد که دارای نذر مشخصی می باشند، بز و یا گوسفندانی و در این اواخر گاوی را جهت قربانی کردن به جلوی علم ها آورده و قربانی میکنند که معمولا تعداد آن ها تا ده ها راس می رسد و این قربانی ها در حقیقت تامین کننده گوشت ناهار فردای آن روز یعنی عاشورا را تامین می کند. (شایان ذکر است این مراسم، در مناطق همجوار پیشبر نیز اجرا می گردد و گوشت قربانیان را نیز برای مراسم فردا به پیشبر حمل می کنند.)سپس اصطلاحا آخوند در جلوي علم ها به ذكر دعا و فاتحه خواني به مردگان پيشبر از مير امينا تا فرزندان ايشان و ساير پيشبري ها و كساني كه از سلسله ايشان رحيل خاك شده اند و یا در پاي اين علم ها حاضرند و تازه درگذشتگان و طلب مغفرت براي ساير كساني كه در پاي علم ها حاضرند، مي خواند و آرزو مي كند، كساني كه در پاي اين علم ها حاضرند در فرداي قيامت در پاي علم نصر من الله و فتح قریب حاضر باشند و غائب نباشند. اين قسمت مراسم مرتبا با فاتحه خواني جمعيت تكرار مي گردد.

در ادامه و با خاتمه اين مراسم، ۶ علم به مسجد برده مي شود و 2 علم مشخص به همراه جمعيت به گورستان پيشبر برده مي شوند و به صورت تناوبي به سر مزار تك تك افراد درگذشته حمل مي شوند و با ذكر فاتحه، ياد درگذشتگان گرامي داشته مي شود. اين در حالي است كه در ابتداي ورود علم ها به گورستان، به سر مزار اولين درگذشته جدید البته پس از مزار میر امینا، مي روند. با ادامه اين مراسم كه همراه اهدا و پخش شيريني و ساير موارد مشابه است، و تا ساعات انتهايي عصر طول مي كشد، جمعيت به پيشبر بر مي گردند و بنابراين مراسم يك روز فعاليت علم ها به پايان مي رسد تا فرداي آن روز كه مراسم مخصوص عاشورا است.

در روز عاشورا نيز از ابتداي صبح دو علم ذكر شده، پيشاپيش جمعيت سوگواران حسيني به حركت در مي آيد و در مراسم استقبال از مجاوران كه براي برگزاري مراسم عاشورا به پيشبر مي آيند، مراسم روبروي اين دو علم با علم هاي روستاهاي حومه كه به سلام مشهور است نيز جلوه زيبا و معنوي به مراسم مي دهد. در ادامه علم هاي روستا هاي حومه در محدوده مراسم شبيه به ديوارها تكيه داده مي شود و صرفا يكي از علم هاي پيشبر به عنوان علم حضرت عباس در مراسم شبيه به همراه رزم حضرت عباس در محدوده ميدان شبيه خواني به حركت در مي آيد.

سازه ای كاربردي و کهن به نام كلوخي

peshbar — Thu, 20 Nov 2008 03:53:18 GMT

كلوخي (Kaloukhi) :  با توجه به این که در مناطق جنوبي خراسان وضعيت معيشت از گذشته هاي دور، در شرايط بسيار نامناسبي به دلایل متعدد و از آن جمله شرایط محیطی قرار داشته است به گونه اي كه در خشكسالي هاي پي در پي و قحطي هاي اوايل قرن حاضر، سختي معيشت در اين منطقه از كشور به مراتب بيش از ساير نقاط، تنگناهاي مختلفي را براي خانوارها فراهم آورده است كه در بيشتر موارد اسباب مهاجرت جمعي يا انفرادي مردم را به ساير نقاط كشور فراهم آورده است.

براي گريز از فقر غذايي مفرط و تامين حداقل معيشت روش هاي مختلفي در تمام نقاط جهان مرسوم مي باشد كه هر يك به ابتكار و خلاقيت مردم آن نواحي بر مي گردد. عمل آوري خشكبار از ميوه هاي تازه نظير بلبلي (قيسي)، انواع كشته جات، قروت (كشك) و ... از جمله اين كالاهاي مورد استفاده در فصول ديگر بوده است تا کم ترین نیازهای حیاتی انسان را تامین نماید.

نوع ديگر كه يك روش ابتدايي در پخت و پز محصولات كشاورزي همچون چغندر و شلغم و حتي شلغم فرنگي و بعدها سيب زميني مرسوم بوده است، پختن آن ها در نزدیکی غير مستقيم با آتش بوده است. در پيشبر روش خاصی از این شیوه را كلوخي مي نامند كه در خصوص سيب زميني همچنان به ندرت و البته با جنبه سرگرمی و تفریحی در حال انجام است.

براي اين منظور از تكه گل هاي خشك شده كه اصطلاحا كلوخ(Kaloukh) نام دارد و در پله(Pala) هاي باغات آلو و زرشك پيشبر به وفور يافت مي گردد، استفاده مي شود. به اين ترتيب كه به صورت بناي مخروطي شكل با سطح قاعده دایره ای شکل كلوخ ها را روي هم مي گذارند و براي اين سازه مخروطي شكل در پائين دهانه ای جهت ورود هیزم و وزش باد به نام دمنه(Damana) و در بالاي آن دودكش يا خول (Khoul) جهت خروج دود و سپس ریختن سیب زمینی یا ... مي گذارند .





طراحي آن به گونه اي است كه اين سازه شكل تنور به خود مي گيرد و پس از ساخت آن در داخل آن آتش روشن ميكنند و هيزم هاي كوچك مي ريزند تا انباشته شعله هاي آتش سطح داخلی كلوخ ها را تافته كند تا به رنگ سفید درآید و برای این کار بر روی دهانه بالایی آن نیز کلوخی گذاشته تا حرارت آتش در شدت بالایی عمل نماید و پس از آن كه به طور كامل جدار داخلي تنوره تافته شد و از رنگ سياه به سفيد تافته شده تغيير شكل داد، سيب زميني يا ساير محصولات مورد اشاره را داخل آن ريخته و سپس سازه را در كم ترين زمان ممكن بر روي ذغال هاي سرخ شده خراب و خرد مي كنند به گونه اي كه حتي الامكان حرارت از داخل آن به بيرون بروز نكند و به محصولات داخل نيز آسيبي وارد نگردد و در گام بعدي براي عايق بندي حرارتي بر روي كلوخي تخريب شده خاك سرد مي ريزند و براي مدت حدود 30 دقيقه به حال خود رها مي شود تا به خوبي پخته شود. سپس سيب زميني يا ساير محصولات مورد نظر را از داخل آن خارج مي كنند كه با طعم و مزه بسيار خوبي قابل مصرف مي باشد.

نگاهي به سكونت گاه هاي قديمي پيشبر

peshbar — Fri, 05 Sep 2008 18:29:18 GMT

^{روستاي پيشبر پیش از زلزله 20 ارديبهشت 1376 در ميان تپه هاي دو رودخانه شايك و مشكو واقع شده بود و مشابه تمام سكونت گاههاي قديمي در حاشيه رودها توسعه يافت به گونه اي كه زمین های اشغال شده با خانه ها از نظر آبياري شرايط مناسب را نداشته و مستعد كشاورزي نبود لذا براي سكونت انتخاب شده بود اين در حالي است كه به تمام باغات و کشتزارهای نزدیک اشراف كامل داشت. در پي وقوع زلزله و تخريب وسيع خانه هاي قديمي، روستا به محل فعلي انتقال يافت و در قالب كليشه اي و به شكل شطرنجي طراحي و ساخته شد در اين نوشته به دنبال معرفي ابعاد مختلف خانه های قديمي پيشبر هستيم.}

^{خانه هاي قديمي پيشبر كه به نام« سرا» معروف مي باشند بسته به ويژگي هاي طبيعي منطقه و وضعيت اشتغال ساكنان از معماري و چيدمان خاصي برخوردار است. در يك نگاه كلي توسعه پيشبر از مركز روستا معروف به «مين قلعه» آغاز شده و به سمت اطراف پيشروي كرده است از سمت جنوب اين پيشروي با باغات قودال (گودال) و مشكو و از سمت شرق با باغات شايك و از سمت غرب با بستر رودخانه مشكو محدود شده بود اما توسعه به سمت شمال همچنان ادامه داشته است تا اينكه كه در اواخر دهه 60 و70 خورشیدی با ايجاد فضاهای اداری دولتی نظیر دبستان، موتور برق، شرکت تعاونی، کودکستان، خانه بهداشت و مدرسه و در گذشته دور تر پاسگاه ژاندارمری آن هم محدود شده بود به همين خاطر ساخت و ساز هاي جديد همچنان عمدتا در درون منازل قديمي انجام مي گرفت. اما آنچه مي توان از ساختار خانه هاي مين قلعه استنباط نمود اين است كه اين خانه ها با توجه به زمان ساخت آن و نام محله متاثر از شرايط ناامن قديم بوده به همين خاطر شكل نامنظم، كوچه هاي باريك، تراكم بالا، عدم وجود حياط و زيربناي كم ويژگي اصلي اين خانهها مي باشد كه مي تواند با هدف تسهيل در محصور كردن قلعه و جلوگيري از ورود مهاجمان باشد. اما در محله هاي اطراف قلعه وضع به گونه اي ديگر مي باشد به طوري كه صحن بزرگ منازل، تعدد اتاق ها، ديوار هاي كوتاه و ... دلالت بر شرايط بهتر زندگي دارد اين خانه ها با داشتن اشكال هندسي منظم، كاربري بيش از محل سكونت داشته و براي مواقع استراحت و آسايش امكانات بيشتري در خود داشته است. نتايج بررسي خانه هاي قديمي پيشبر بيانگر وجود الگوي تقريبا يكنواختي در ساخت اين خانه ها مي باشد كه با وجود اختلافات جزئي در بيشتر خانه ها رعايت شده است در ادامه مطلب ساختار كلي منازل پيشبر و نحوه چيدمان اتاق ها به بحث و بررسي گذاشته شده است.}

^{ورودي خانه هاي قديمي پيشبر با سازه اي به نام «تاق» آذين بسته مي شد تاق به شكل محراب بوده كه در قسمت وسط در وردي منزل را در خود جاي مي دهد اين در معمولا چوبي دولنگه با كوبه هاي زيبا بوده و با زنجيرهاي قفل مي شد. تاق با ايجاد فضاي كوچكي به ابعاد 2*3 متر در جلوي در منزل، مهمان را از نور مستقيم خورشيد و بارش باران حفظ مي كرد و با داشتن دو تخت در طرفين استراحتگاهي براي رهگذران ايجاد مي نمود جداي از كاربري اصلي، اين تاق معرف وضعيت اجتماعي و اقتصادي مالك آن بوده كه معمولا در خانه هاي اعياني با تزئيناتي همراه بوده است. در اصلي خانه به راهرويي به نام «دالونه» باز مي شود كه حياط اصلي را به كوچه ارتباط مي دهد دالانه به گونه طراحي مي شده كه با يك يا چند پیچ همراه بوده است تا در صورتي كه در اصلي منزل باز باشد حياط اصلي از بيرون منزل ديده نشود. به دالونه معمولا درب انبارهاي مختلف و توالت و طويله باز مي شد و از فضاي آن به عنوان انبار موقتي وسايل و ادوات كشاورزي و علوفه دام و هيزم و در سالهاي اخير به عنوان گاراژ موتورسيكلت نيز استفاده مي شد در انتهاي ديگر دالونه حياط اصلي خانه وجود داشته كه اتاق هاي مختلف آن را در بر گرفته اند با توجه به نوع كاربري، اتاق هاي مختلف در جهات مختلف واقع شده اند به نحوي كه مطبخ،اتاق روباز تنور يا صوفه تنور و انباري ها در يك طرف و اتاق هاي نشيمن و مهمانخانه در سمت ديگر واقع شده اند اين چيدمان به گونه اي است كه مهمانخانه و اتاق نشيمن از سرويس بهداشتي و طويله و انبار علوفه حداكثر فاصله را داشته است. اتاق نشيمن اتاقي است كه محل زندگي اصلي اعضاي خانواده بوده و اقامت گاه اصلي خانواده محسوب مي شده است مهمانخانه معمولا با يك راهرو و يا صوفه به خانه نشيمن مرتبط مي شد. مهمانخانه با داشتن ظاهري آراسته تر متشكل از صنايع دستي شامل قاليچه هاي قرمز، پشتي هاي دستبافت، گچبري هاي سنتي و پرده هاي گلدوزي شده مهياي ورود مهمان بوده و كاربرد آن محدود به جشن ها و ميهماني ها بوده است. انبار ها در خانه هاي قديمي پيشبر متعدد بوده است به گونه اي كه شامل انبار علوفه و محصولات کشاورزی يا كهدون، انبار هيزم يا خاشه دون، انبار غلات يا كاليدون، و بنه دون مي باشد از انبار علوفه معمولا براي ذخيره علوفه دام شامل كاه و يونجه خشك براي فصول مختلف استفاده مي شد. انبار هيزم براي نگهداري هيزم و چوب براي مصارف پخت نان و آشپزي و تامين گرماي خانه استفاه مي شد كه با توجه به اينكه هيزم قالب انبار شده بوته هاي درمنه يا خاشه مي باشد بدين نام مرسوم بوده است كه معمولا به اتاق تنور و مطبخ نزديك بوده است. در انبار وسايل تمام لوازمي كه استفاده موقتي دارند ديده مي شود شامل ظروف مسي، صندوق هاي چوبي، چمدانهاي قديمي و ... اما در اين ميان اهميت «كالي» بيشتر مي باشد كالي ظرف گلي بزرگي به شكل خمره به قطر 1 متر و ارتفاع تا 2 مترمي باشد كه با استفاده از كاه گل مي ساختند و براي ذخيره غلات شامل گندم و جو استفاده مي كردند البته ظرف ديگري مشابه كالي به نام« خم» نيز مرسوم بوده كه تفاوتهايي با كالي داشته است خم را بعد از ساختن در كوره حرارت داده و مي پختند به همين خاطر محكم تر بوده و براي نگهداري آرد استفاده مي كردند. با توجه به ابعاد بزرگ كالي بي دليل نيست كه اين اتاق بدين نام ناميده مي شده است.}

^{خم و بقایای یک کالی مدفون شده در خانه های قدیمی یشبر}

^{در انبار محصولات كشاورزي طيف وسيعي از محصولات كشاورزي را در خود جاي مي داد كه شامل گوني هاي آلوی خشک، كيسه هاي زرشك، جوال هاي گندم و جو و گردو مي باشد اين انبار با توجه به اهميت محصولات از سيستم تهويه مناسبي برخوردار بوده كه مانع فساد محصولات مي گردد. حياط اصلي خانه كه معمولا سنگفرش مي باشد شامل يك باغچه بزرگ در قسمت مركز مي باشد كه با يك يا چند درخت توت فضاي سبز منزل را ايجاد نموده است. در بسياري از خانه هاي پيشبر معمولا يك با چند اتاق در طبقه دوم ديده مي شود كه به آن « بالا خونه» گفته مي شود. اين در حالي است كه توسعه طبقه دوم در قسمت هاي مركزي روستا به علت كمبود زمين و وسعت كم منازل و نياز به اتاق بيشتر انجام مي شد در حالي كه در مناطق مجاور و دور از مركز براي برخورداري از بادهاي خنك تابستان و برخورداري از چشم انداز زيباي باغات ساخته مي شد كه معمولا يا ميهمانخانه بوده و يا اتاق نشيمن خانواده در تابستان بوده است بايد عنوان نمود در قسمت مركز روستا با توجه به كمبود زمين و نبود حياط معمولا از «تختبوم» براي برخورداري از فضاي آزاد استفاده مي كردند كه معادل تراس در آپارتمانهاي امروزي اما با وسعت بيشتر مي باشد.}

^{نحوه ساخت و مصالح بكار رفته در خانه هاي پيشبر مشابه تمام خانه هاي مناطق كوهستاني سنگ و گل مي باشد كه اهميت گل به شكل قالب منظم بيشتر مي باشد. استفاده از گل در ساختمان با تركيب آن با كاه و قالب ريزي انجام مي شده بدين منظور با قالب هاي ويژه گل به شكل «خشت» به اندازه تقریبی 30*30 سانتي متر و « زو» با ابعاد تقریبی ۱۵*30 در آمده و در معرض نور خورشيد خشك مي شده است و سپس با گل در ساختمان بكار مي رفته با توجه به نوسانات شديد دما در فصول مختلف سال ديوارهاي خانه ها در پيشبر ضخامت زيادي دارد به گونه اي كه در طبقات پايين تا حد ۴خشت و در طبقات بالا تا 2 خشت هم به چشم مي خورد اين ضخامت زياد ديوارها شرايط لازم براي ايجاد « تاق و تاقچه هاي» مختلف بر روي ديوار را فراهم مي اورد كه قفسه هايي براي نگهداري وسايل مختلف مي باشند.}

^{تعدد تاق ها در اتاق یک خانه قدیمی در پیشبر}

^{تاقچه هاي ساخته شده با ابعاد گوناگون و به شكل کمانی براي وسايل مختلف جادار مي باشد معمولا در قسمت بالا نشين اتاق تاقچه زيبايي براي قرآن و كتابهاي دعا تعبيه مي شد و در نقاط ديگر براي صندوقچه، جانماز و گرد سوز و کوزه و تاقچه هاي در نظر مي گرفتند. در بخشي از ديوار خانه معمولا روبروي در تاق بزرگي ساخته مي شد كه به آن «درتاق» مي گويند كه محل نگهداري لحاف هاي جاجيم، پتو، بالش، تشك و نهالين مي باشد و با پرده زيباي گلدوزي شده پوشيده مي شود. پنجره ها در خانه هاي قديمي كوچك و زياد بوده و معمولا چوبي و دولنگه مي باشد كه از طريق شيشه هاي كوچك نور را به داخل اتاق هدايت مي كند. كف اتاقها بيشتر گلي بوده و با چند لايه كف پوش شامل «كلگي »، «گلیم » و «پلاس» بافته شده از موي بز و پشم گوسفند در كف و قاليچه ها و فرش هاي دستبافت در رو فرش مي شدند. سقف اتاق هاي پيشبر با استفاده از تيرهاي چوبي بدست آمده از درختان سپييدار پوشيده مي شده كه در اين حالت به آنها « ُسرم » مي گويند براي پر كردن فضاي بين سرم ها از ساقه هاي كوچكتر سپيدار يا « تيك» در زير و بوته هاي خاشه استفاده مي شد و با گل پوشيده مي شد. معمولا در مهمانخانه ها اين فضا ها با چوب گز یا سپیدار پوست کنده و یا جدیدا تخته پر مي شد و نماي زيبايي به سقف مي داد.}

^{درب یک انباری بجا مانده از قدیم در پیشبر}

^{هدف از نوشتن اين مقاله، معرفي معماري خانه هاي قديمي پيشبر بود كه با تكامل تدريجي نشان گر دگرگوني هاي وضعيت فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي پیشبر مي باشد اما اين حقايق به ظاهر كم اهميت، نتيجه آزمون و خطا هايي بي شمار بوده كه چندين سال تجربه را به دنبال خود دارد و نيازمند پژوهش هاي بيشتر و هدفمند در اين خصوص مي باشد.}

صنعت و مشاغل صنعتی در پیشبر

peshbar — Sun, 18 May 2008 05:02:18 GMT

^{فعاليت هاي صنعتي در كشور به طور كلي در يكصد ساله اخير شكل تقريبا مدرني به خود گرفته به گونه اي كه قبل از آن بسياري از فعاليت هايي كه قابل طبقه بندي در بخش صنعت را دارا مي باشند، در قالب كارگاه هاي خرده پا فعاليت داشته اند. در پيشبر نيز ، فعاليت هاي اين بخش، سير تكاملي مناسبي داشته و ليكن متاسفانه در دوره هاي جديد عملا مشاغل صنعتي به فراموشي سپرده شده است.}

^{از كهن ترين فعاليت هاي صنعتي پيشبر مي توان به فعاليت 2 واحد آسياب آبي اشاره نمود كه تا حدود 40 تا 50 سال پيش رونق وصف ناپذيري را داشته اند. همچنين فعاليت هاي فرش و قاليچه و گليم بافي را در كنار سياه چادر يا لتف}^(Lattaf)^{بافي ،}^{خورجين بافي، گوال بافي، توبره بافي نيز بايد ذكر نمود. از ديگر فعاليت هاي صنعتي پيشبر در دهه هاي گذشته بافت پارچه هاي نسبتا مرغوب بوده كه تا حدودي نياز تامين لباس را نيز برآورده مي كردند. كنده كاري هاي درهاي منازل در پيشبر نيز، گواه وجود فعاليت هاي نجاري تكامل يافته اي مي باشد. وجود مصنوعات گلي نظير كالي و مصنوعات سفالين نظير خمره، خم و كوزه نيز شاهدي ديگر بر وجود صنايع مرتبط مي باشد. هرچند بديهي است برخي فعاليت هاي ياد شده در بيشتر مواقع توسط تمامي اهالي انجام مي گرفته و به گونه اي حالت اقتصاد معيشتي خانوار را تداعي مي كرده ، اما عدم تكامل آن ها منجر به شكل گيري نگراني هايي در زمينه روند منطقي و معقول شكل گيري صنايع پيشرفته تر در پيشبر نموده است .}

^{در كنار فعاليت هاي ياد شده، راه اندازي حداقل 4 كارگاه نسبتا مجهز قالي بافي در دهه 40 و 50 خورشيدي در پيشبر كه همراه با ورود استادكاران زبده اي نيز در اين زمينه بود،حقيقتا اشتغالزايي مناسبي براي بخش صنعت را نويد مي داد.}

^{فعاليت آهنگري}^{نيز كه توسط استادكاري نسبتا ماهر و غير بومي به پيشبر وارد شده بود تا يك دهه قبل با شور و حرارت زايد الوصفي همچنان ادامه داشت و متاسفانه بدون تكامل صنعت در اين زمينه به تعطيلي كشيده شد.}

^{كارخانه برق}^{يا همان موتور برق كه ورود صنعت نوين را به پيشبر نويد مي داد، و خود در طول حدود 30 سال حداقل اشتغالزايي را به همراه داشته كه در اوايل دهه هفتاد و با اتصال برق سراسري به تعطيلي كشيده شد.}

^{فعاليت 2 واحد آسياب كه با موتور ديزلي فعاليت داشته اند نيز در دو دهه قبل به تعطيلي كشيده شد و ديگر آثاري از فعاليت آسياب در پيشبر بر خلاف نياز مبرم ، وجود ندارد.}

^{يك كارگاه مجهز جوشكاري}^{نيز فرجامي مشابه ديگر فعاليت هاي صنعتي پيشبر داشته و با گسترش آساني حمل و نقل ، بيشتر نياز به اين مصنوعات فلزي از ديگر مناطق تامين شده و اين كارگاه نسبتا مجهز نيز تعطيل شده است.}

^{در اواخر راه اندازي تعميرگاه وسايط نقليه نيز نتوانسته استمراري بر فعاليت هاي نافرجام استقرار فعاليت هاي صنعتي داشته باشد و اين فعاليت نيز به تعطيلي كشيده شده است.}

شايگ، شاهرگ تمدن در پيشبر

peshbar — Thu, 03 Apr 2008 04:59:18 GMT

^قنات^{مجموعه اي از چند ميله(چاه) و يك كوره (سوق) زير زميني است كه با شيبي كمتر از شيب سطح زمين، آب موجود در لايه (يا لا يه هاي) آبدار مناطق مرتفع زمين يا رودخانه ها يا مردابها و بركه ها را به كمك نيروي ثقل و بدون كاربرد نيروي كشش و هيچ نوع انرژي الكتريكي يا حرارتي با جريان طبيعي جمع آوري مي كند و به نقاط پست تر مي رساند. اين سازه امكان ايجاد آبادي، روستا و شهر را در مناطق خشك و نيمه خشك جهان فراهم ميآورد در استان خراسان جنوبي به عنوان يكي از استانهاي خشك كشور با داشتن ۴۰۹۹ رشته قنات حجم عظيمي از آبهاي زير زميني استحصال ميگردد و به مصارف كشاورزي، شرب و ... ميرسد. اهميت قنات در استان به گونهاي است كه ميزان جمعيت و توسعه هر روستا و شهر متاثر از مقدار دبي قنات های آن ميباشد.}^{قنات در پيشبر با نام كاريز مشهور است.}

^{پيشبر همانندساير نقاط استان با دارا بودن چهار قنات فعال شايگ، بقالك، مشكو، كلاته مرتضي و سه قنات متروک کلاته میر مسلم و شاهیک در پائین دست شایگ و یک کلاته متروک در پائین دست مشکو زمينه رشد و شكوفايي جامعه امروزه پيشبر را فراهم آورده است كه به بركت وجود آن طبيعت سبز باغات پيشبر به قدمت تاريخ قناتهاي آن را شاهد هستيم. در اين ميان قنات شايگ به عنوان قنات مادر، جايگاه ويژهاي دارد اين قنات به طول ۱۲۰۰ متر از ۱۴ حلقه چاه تشكيل شده و آبدهي آن به طور متوسط ۵ لیتر بر ثانیه برآورد می گردد هر چند آبدهي آن همانندساير قنات هاي كوهستاني نوسان زيادي در فصول مختلف سال دارد به گونهاي كه در بهار بيشترين و در اواخر تابستان كمترين آبدهي را دارد. مظهر قنات شایگ در جنوبي ترين نقطه روستا واقع بوده كه خروجی آن به استخر بتني وارد ميگردد. حوزه آبخيز بالا دست آن كه در اصطلاح محلي تگ ناميده ميشود و در ۱۱۰۰ متري مظهر قنات به دو تگ فرعي به نام تگ جارو و تگ شايك تقسيم ميشود و به دهن دو تگی مشهور است. در منتهي اليه تگ جارو در ميان برون زدگيهاي سنگي دامنه شمالي كوه گريانه جريان آبهاي سطحي سبب ايجاد مناظري بكر با چشم انداز زیبا گرديده است كه با نام « ناف قاطي» شناخته شده است در سال هاي اخير از جريانات سطحي آن براي آبرساني پيشبر استفاده شده است. در انتهاي تگ شايگ بيشه شايك وجود دارد كه براي ساليان دراز خانه دوم ساكنان دامدار پيشبر بوده است. يكي از منابع مهم آبي در انتهاي تگ شايگ چشمه شرف ميباشد كه طعم خوش و خنك آب آن در اذهان هر رهگذر تشنهاي به یادگار ماندگار است. در سالهاي اخير از آبهاي سطحي تگ شايگ هم براي تقويت قنات شايك بهره برداري گسترده شده است به طوري كه آب جمع آوري شده از اين محدوده با لوله كشي به مظهر قنات شايك منتقل و پس از رها سازی به آب قنات افزوده ميشود. در سالهاي گذشته از اين قنات براي تامين آب آشامیدنی روستاي پيشبر نيز استفاده ميشد كه آثار حوضچه آن هنوز در مظهر قنات پا برجاست. وقوع خشكسالي هاي پی در پی و تخصيص اعتبارات خشكسالي سبب شد كه در چند سال گذشته حفاريهايي در انتهاي قنات شايگ با هدف توسعه سفره آبدهی آن انجام شود به گونه اي كه در انتهاي قنات سطح سوق با برخورد به سنگ بستر به صورت شيبدار بوده و آب از سقف و اطراف سوق بر روي سنگ بستر جريان مييابد. با توجه به اينكه چاهاي اين قنات در كنار رودخانه اصلي حفر شده است خاك و لاي خارج شده از چاهها در اطراف چاه به صورت مخروط افکن هایی دپو شده تا با کارکردی مناسب از ورود سيلاب های فصلی به داخل قنات جلوگيري شود.}

^{تقسيم آب}

^{گردش آب يا مدار قنات كه بستگي به ميزان آبدهي قنات و زمينهاي زير كشت دارد فاصله زماني بين دو نوبت آبياري ميباشد كه در قنات شايك مطابق با آبنامه 18شبانه روز تعريف شده است. يك مدار 18 روزه از 18سهم تشكيل شده كه هر سهم متشکل از 120 فنجان می باشد. فنجان واحد تقسيم آب بوده كه يك ظرف نيمكره مسي سوراخ دار بوده كه در داخل ظرف آب بزرگتري به نام «تاس» قرار ميدادند و مدت زمان پر شدن آن را برابر يك فنجان آب محسوب ميكردند. اين كار توسط ميرآب انجام می گرفته و با توجه به موقعيت خاص شيپر، ميراب بيشتر در اين مکان مستقر بوده است. يك فنجان آب براي بيشتر نقاط خراسان جنوبي 12 دقيقه ميباشد اما مقادير كمتر تا 3 دقيقه هم وجود دارد. در قنات شايگ پيشبر مطابق با آبنامه يك فنجان آب از مدار 18 برابر با 12 دقيقه ميباشد. واحدهاي اندازه گيري ديگري كه در تقسيم آب قنات شايگ مطرح ميباشد تاقه، نيم تاقه و ربع ميباشد كه هر سهم معادل 2 تاقه بوده و نصف يك تاقه را نيم تاقه و يك چهارم آن را ربع ميگويند. شروع هر سهم آب در ساعت 18 ميباشد و تا ساعت 18 روز بعد ادامه دارد با توجه به نوسانات دمايي شبانه روز و سهم تبخير و تعرق در اتلاف آب ، آبياري به گونهاي انجام ميشود كه هر مالك در هر دوره آبياري حق آبه آن در ساعات مختلف شبانه روز تغيير ميكند.}

^{تقسيم بندي بيان شده براي مدار 18در پيشبر تعريف شده است اين مدار براي خريد و فروش، مهريه و فعاليت هاي اقتصادي نظير آنها مطرح ميباشد در حالي كه در عمل آبياري با مدار 9 انجام ميشود مطابق با اين مدار دوره آبي 9شبانه روز متشكل از 9سهم بوده كه هر سهم از 240 فنجان آب تشكيل شده است اما در اين حالت هر فنجان معادل 6 دقيقه ميباشد. در جدول زير خلاصه مطالب، ارائه شده است.}

^{^مدار

^کاربرد

^{شبانه روز}

^سهم

^{تعداد فنجان هر سهم}

^{کل فنجان مدار}

^{زمان هر فنجان (دقیقه)}

^۱۸

^{خرید و فروش}

^۱۸

^۱۸

^۱۲۰

^۲۱۶۰

^۱۲

^۹

^آبیاری

^۹

^۹

^۲۴۰

^۲۱۶۰

^۶

_{اما علت اين دوگانگي در تقسيم آب پيشبر چيست؟ آيا مدار اصلي آن 18 شبانه روز بوده و بعدا به 9 روز تبديل شده و يا عكس اين موضوع صادق است؟ با فرض قبول مدار 18 به عنوان مدار اوليه نمي توان پذيرفت كه باغات آلوي پيشبر در گذشته هر 18 روز آبياري ميشده است حال آنكه در حال حاضر با آبياري 9 روزه هم دچار تنش كم آبي ميشود. بررسي هاي انجام شده بر روي تقسيم آب قنوات مشابه در كشور نشان ميدهد كه همواره تعداد سهام قنوات افزايش يافته كه اين موضوع راز ماندگاري اين سازه كهن محسوب ميشود زيرا با توجه به آسيب پذير بودن قنوات از لحاظ ريزش و لايروبي و بالا بودن هزينه نگهداري آن كه معمولا در توان خرده مالكان آن در اعصار مختلف نبوده است با زياد كردن يك سهم به مدار و هزينه كردن عوايد آن در احياي مجدد و تعمير قنات، زمينه بهره برداري دوباره آن را فراهم ميكردند. اين موضوع براي قنات هاي مختلف اتفاق افتاده و احتمال وقوع آن براي قنات شايگ پيشبر هم دور از ذهن نميباشد لذا مدار رسمي قنات شايك پيشبر 18 شبانه روز ميباشد ولي با توجه به نياز آبي باغات آلو مدار كاربردي براي آبياري 9 شبانه روز ميباشد یعنی هر مالك به جاي استفاده كل حق آبه خود در هر 18 شبانه روز، نصف آن را در هر 9 روز استفاده ميكند.}
^{9 سهم مدار قنات شايگ پيشبر بر اساس نام عمده مالك هر سهم در گذشته نامگذاري شده است كه در حال حاضر نيز كاربرد دارد و به آن نام ميشناسند. اين اسامي عبارتند از:}
^{1- سهم اول:        سهم كربلايي مير علي مراد (عامري)}
^{2- سهم دوم:       سهم مير علي مدد (آذري)}
^{3- سهم سوم :     سهم حاجي مير غلامحسين (عامري)}
^{4- سهم چهارم:    سهم مير قنبر (قنبري)}
^{5- سهم پنجم:      سهم مير غلامحسين (حقدادي)}
^{6- سهم ششم:   سهم كربلايي مير غلامعباس (خالدي)}
^{7- سهم هفتم:     سهم وقفيات}
^{8- سهم هشتم:   سهم كربلايي مير محمد عزيز (عزيزي)}
^{9- سهم نهم:      سهم كربلايي ميراسماعيل(اسماعيلي)}
^{در حال حاضر خريد و فروش آب در قنات شايگ پيشبر به علت عدم عرضه سهام مسكوت ميباشد. براساس آخرين خريد فروش انجام شده هر فنجان آب قيمتي در حدود 20ميليون ريال دارد لذا بر اساس مدار اصلي قنات، كل 2160 فنجان آب قنات شايگ پيشبر ارزشي معادل 43 ميليارد و 200 ميليون ريال معادل 4 ميليارد و 320 ميليون تومان دارد كه اين فقط ارزش فرضي آب اين قنات بوده و شامل زمين نميشود.}
^{تاسيسات آبياري}
^{در مظهر قنات شايگ استخر بتني احداث شده است كه آب قنات به داخل آن ميريزد. تا قبل از وقوع خشكسالي در پيشبر از استخر بتني ساخته شده هيچ استفادهاي نميشد ولي در سال هاي اخير با توجه به كمبود آب هر مالك با تجربه قبلي بخشي از زمان حقآبه خود را به جمع كردن آن در استخر اختصاص داده و مابقي را صرف آبياري باغات ميكند اين اقدام به منظور تشديد قدرت و سرعت آب با هدف تسريع در انتقال در شبكه جويها انجام ميشود. به همين خاطر دوري و نزديكي از مظهر قنات امتياز مهمي در آبياري ميباشد به گونهاي كه اراضي و باغات نزديك به مظهر قنات از برتري نسبي برخوردارند.}
^{باز و بستن آب از استخر به شبكه جويها از طريق شير فلكه انجام ميشود ولي در گذشته از سازهاي به نام «گر»استفاده ميشد. كه از يك سنگ سخت با سوراخي به قطر تقريبي 10-15 سانتي متر تشكيل شده كه كه در محل اتصال جوي به استخر تعبيه شده و با قرار دادن چوب گر جريان خروجي از استخر به جوي كنترل ميشود براي تنظيم جريان از چوبهايي با ضخامت متفاوت استفاده ميشود كه اين تنظيم جريان و استفاده از چوب هاي مختلف، نيازمند تجربه كافي ميباشد. در مسير انتقال آب از استخر به باغات براي مسيرهاي انحرافي و انشعابات و... اصطلاحات ويژهاي وجود دارد كه در ادامه تشريح شده است. به محل انحراف آب از جوي اصلي به جوي هاي فرعي و يا جوي داخل باغ «برق» گفته ميشود اين اصطلاح براي انشعاب جوي فرعي به داخل كرت و پاي نهال هم گفته ميباشد. گاهي در محل برق و جدا شدن جوي فرعي سنگ سوراخ داري با قطر تقريبي 30 سانتيمتر تعبيه ميشود كه در اين حالت به آن «لق لقي» گفته ميشود اگر انتقال آب به باغ به گونهاي باشد كه نيازمند عبور از ديوار باغ باشد در اين صورت حفرهاي در ديوار ايجاد و جوي آب عبور ميكند كه در اين صورت به اين حفره «قلبه» گفته ميشود. چنانچه در مسير جوي اصلي در اثر وجود تپه و يا هر مانعي نيازمند حفاري و يا عبور آب از مسير سرپوشده باشد در اين صورت به اين مسير «سوق» يا «قيسار» گفته ميشود. مسيرهاي انحرافي و انشعابات جدا شده از جوي اصلي در پيشبر با توجه به اينكه زمان بيشتري در آنها آب جريان داشته و قابليت استفاده جانبي نظير شست شو و شرب را داشته است به كانونهاي اجتماع اهالي تبديل شده و اسامي ويژهاي به آن داده اند كه از آن جمله ميتوان به «شيپر» و «سر ميجو» اشاره نمود كه در شيپر آب در 4 مسير در سرميجو در حداقل 3 مسير منشعب ميشود.}}

آداب و آئین های نوروز در پیشبر

peshbar — Mon, 03 Mar 2008 10:06:18 GMT

^نوروز^{جشن ملی ایرانیان است. مردم ایران زمین از خاوری ترین نقاط خراسان تا باختری ترین نقاط در همسايگي عراق و از شمال تا جنوب با اعتقادی راسخ به سرزندگی طبیعت همراه و همگام با طبیعت نوروز را جشن می گیرند.}

^{مردمان پیشبر نیز معمولا از یک ماه مانده به نوروز به پیشواز آن می روند و این واقعیت را می توان از نام گذاری اسفندماه دریافت به گونه ای که پیشبری ها اسفندماه را مه نوروز (ماه نوروز) نیز می نامند.}

^{خانه تکانی}^{رسمی کهن است که در پیشبر معمولا با شستن فرش ها شروع می شده و با گرد و غبار روبی از خانه ها ادامه یافته و با آب پاشی کوچه های سنگفرش و خاکی در آستانه نوروز پایان می یافته است.}

^{خانه تكاني}

^{سبزه آرايي}^{براي سفره هفت سين در پيشبر پيشينه تاريخي دارد و همچنين در فرهنگ باستاني و اعتقادات ملي نيز جاي دارد. سبزه آرايي نوروز جهت سفره هفت سين در پيشبر، بيشتر مربوط به كاشت گندم و جو مي باشد. چه اين كه اين دو نوع غلات به سهولت در دسترس بوده و داراي رشد مناسبي بوده است كه به سرعت براي سفره هفت سين آماده مي شود.}

^{چندین سال پیش رنگ کردن تخم مرغ که با سرگرمی و مراسم خاصی به نام تخم مرغ جنگ زدن نیز همراه بوده از دیگر مراسم نوروزی پیشبر بوده است.}

^{تخم مرغ جنگ زدن}^{نيز از ديگر سرگرمي هاي روزهاي نوروز در پيشبر است. در اين سرگرمي كه معمولا نوروز در پيشبر رونق ويژه اي داشته است و متاسفانه در چند ساله اخير همانند بسياري از سرگرمي ها به كلي به فراموشي سپرده شد است، معمولا دو نفر با مقدار مشخصي تخم مرغ به مصاف هم در يك رقابت روبرو مي روند كه جنگ دادن تخم مرغ نام دارد. شروع بازي به اين شكل بوده كه ابتدا يك طرف تخم مرغي از سبد مشخص خود در مشت مي گيرد به گونه اي كه نوك تخم مرغ در مسير آزاد و به سمت بالا قرار داشته باشد و سپس طرف مقابل نيز با نوك تخم مرغ كه در مشت قرار داده، يك ضربه با شدت مشخص به تخم مرغ حريف وارد مي كند. چنان چه تخم مرغ هر كدام از طرفين اگر شكسته شود، آن طرف بازنده بازي است و مي بايست در ازاي تخم مرغ شكسته يك تخم مرغ به فرد برنده بدهد، سپس نوبت ضربه به طرف مقابل مي رسد و اين عمل تا تمام شدن كليه تخم مرغ هاي افراد ادامه پيدا مي كند. بنابراين پايان بازي برنده نهايي فردي مي باشد كه تخم مرغ هايي با استحكام پوسته داشته باشد و حاصل اين برد نيز جمع آوري تخم مرغ بيشتر است.}

چهارشنبه سوری

peshbar — Thu, 14 Feb 2008 04:15:18 GMT

^{ايرانيان از ديرباز براي بر پايي جشن نوروزي، آداب و سنت‌هاي ويژه اي اجرا مي‌ كردند كه برخي از آن ها بر خلاف بسياري از مخالفت هايي كه از جانب برخي گروه ها و از جمله حمله اعراب به ايران می شد، تا به امروز ادامه داشته و دارد.}

^{هواي خوب و باراني اسفندماه (كه در پيشبر اسفندماه به مه نوروز نيز مشهور است)، خانه تكاني منازل در شهر و روستا، سبزه گره‌زدن در خانه‌ها و... همه از علائم فرا رسيدن سال نو است، اما نشانه‌اي كه همه باور مي‌كنند، سال جديد در راه است، همان چهارشنبه‌سوري مي‌باشد. آخرين سه‌شنبه شب سال را شب چهارشنبه‌سوري مي‌گويند، شبي كه در حال حاضر تنها بوته‌سوزاني و از آتش پريدن از آن باقي مانده است.}

^{آن چه از چهارشنبه سوري در پيشبر بر جاي مانده است و با اعتقاد و باور عميقي در بين مردم اجرا مي شود به اين شكل است: غروب روز سه شنبه سال كه هوا رو به تاريكي مي‌رود،هر خانواده‌اي دسته اي هيزم خشك را بر بالاي پشت بام خانه خود مي برد. از آن جهت كه پشت بام هاي خانه هاي پيشبر گلي بوده بنابراين روشن كردن آتش بر فراز بام ها خطر زا نبوده است، سپس آتش مناسبي بر بام هر خانه روشن مي كردند، معمولا ابتدا آتش را بر فراز بامي مي افروزند كه اصطلاحا خانه نشيمن ناميده مي شود و در آن خانه سكونت دارند. سپس با خواندن شعر زير به نوبت از روي آتش مي پرند:}

^{سرخي تو از من}

^{زردي من از تو}

^{و اعتقاد به اين دارند كه بر افروختن آتش در روي پشت بام خانه باعث دوري گزندها و كدورت ها از اهالي آن خانه مي شود به همين خاطر زردي و ناخوشي خود را به آتش مي دهند و از آتش طلب سرخي و شادابي مي نمايند. پس از آن كه آتش نسبتا فروكش كرد آن را به وسيله اي به روي پشت بام هاي ديگر منتقل مي كنند تا به اين ترتيب بركت ناشي از آتش افروزي چهارشنبه سوري را به تمامي بام هاي آن خانه انتقال دهند.}

^{منظره روشن بودن يك شعله آتش بر بالاي پشت بام هر خانه در چهارشنبه سوري منظره اي بي نهايت زيبا و معنوي را شكل مي دهد. شايان ذكر است كه همزمان با تغييرات و تحولات اجتماعي و ورود آتش افروزي هاي بزرگ اين موارد نيز به پيشبر وارد شده و صداي برخي ترقه ها نيز در اين روزها در سال هاي اخير به گوش مي رسد.}

^مدار	^کاربرد	^{شبانه روز}	^سهم	^{تعداد فنجان هر سهم}	^{کل فنجان مدار}	^{زمان هر فنجان (دقیقه)}
^۱۸	^{خرید و فروش}	^۱۸	^۱۸	^۱۲۰	^۲۱۶۰	^۱۲
^۹	^آبیاری	^۹	^۹	^۲۴۰	^۲۱۶۰	^۶