با توجه به تاخير در نهادينه شدن آموزش هاي رسمي در كشور، شرقي ترين مناطق كشور شامل مناطق جنوبي خراسان نيز از اين تاخير بي نصيب نماندند. اما در اين ميان برخي موضوعات جالب توجه نيز وجود دارد، به گونه اي كه زهان، قدمتي طولاني در برخورداري از مدارس علوم ديني و آموزش هايي به سبك مدارس قديم، از گذشته هاي دور دارا مي باشد و يا اينكه بيرجند همزمان با دارالفنون پايتخت، صاحب مدارس مدرن آموزشي در كشور به نام شوكتيه، گرديده است. پيشبر نيز در اين موضوع صاحب پيشينه اي در خور توجه مي باشد.
از گذشته هاي بسيار دور، ساكنان پيشبر براي فراگيري قرائت قرآن مطابق با سنت هاي معمول و رايج در زمان هاي قديم به مكتب خانه ها مي رفتند. به طور كلي در پيشبر در زمستان و زماني كه فصل فعاليت هاي كشاورزي به پايان مي رسيده و افراد سكونت بيشتري را در ده داشتند، به طور متوسط در هر سال يك بار مكتب خانه راه اندازي مي شده و اكثرا هم از افراد محلي براي آموزش استفاده مي شده است. همان طور كه ذكر شد عمده ترين هدف آموزش نيز يادگيري خواندن قرآن بوده است و مواد درسي را نيز مجموعه سي پاره تشكيل مي داده است و آموزش گيرندگان ملزم مي شدند تا سي پاره را در دوره آموزشي خود كه معمولا 30 روز بوده با موفقيت به پايان برسانند. اساتيد متعددي در اين زمينه و بنا به فرصت هاي موجود به آموزش مي پرداختند كه از متقدمين به افرادي چون خيري بيگم و مرحوم آخوند و از متاخرين به مرحوم ملا محمد دادي مي توان اشاره نمود. شايان ذكر است كه مكتب خانه ايشان در اواسط دهه 60 نيز داير بوده و برخي از جوانان فعلي قرائت قرآن را در اين مكتب خانه فرا گرفتند.
روشن است كه اين آموزش كه ابتدايي ترين نوع آموزش در پيشبر بوده است و از آغاز تا اواسط دهه 60 ادامه داشته و بر مبناي اهداف اصلي كه همان يادگيري خواندن قرآن بوده، شكل گرفته و ادامه نيز داشته است. اما آموزش رسمي از چه زماني به پيشبر وارد شده است؟
دبستان پيشبر تاسيس سال 1342 خورشيدي مي باشد(آثار دبستان بعد از تخریب زلزله اردیبهشت1376). در اين سال و بر مبناي اصلاحات مورد عمل دولت وقت، نظام آموزشي كشور در راستاي ارائه خدمات به مناطق مختلف كشور طرح ريزي شد و براي پيشبر فردي به عنوان سپاه دانش جهت آموزش به كودكان اعزام گرديد. اين فرد با مشاركت تمامي اهالي ده اقدام به تاسيس و راه اندازي مدرسه در پيشبر نمود و از نكات در خور توجه اين است كه همزمان با ثبت نام پسران در اين مدرسه، از دختران نيز ثبت نام به عمل آمده و اهالي پيشبر ممانعت خاصي در اين زمينه به رغم شرايط خاص آن زمان نداشتند و بنابراين آموزش برابر براي پسران و دختران به صورت رسمي در پيشبر از مهرماه سال 1342 آغاز شده است. بنابراين دبستان پيشبر از طريق اموزش هاي رسمي تمامي متولدين سال هاي 1335 خورشيدي به بعد را تحت پوشش خود قرار داده است.
پس از راه اندازي مدرسه ابتدايي در پيشبر، احداث ساختمان آن در دستور كار قرار گرفت كه با مشاركت گسترده، ساختمان آن نيز در جنوبي ترين نقطه پيشبر احداث و در سال هاي بعد تكميل و تكميل تر گرديد، به گونه اي كه تا سال 1375 يعني حدود 33 سال، اين فضا مورد بهره برداري قرار مي گرفت. پس از اين در يك سال، بنا به مسائل پيش آمده در اعزام سپاه دانش به پيشبر، مدرسه به حالت تعطيل درآمد ولي در سال بعد مجدد راه اندازي شد و فعاليت خود را با گستردگي تمام در پوشش تحصيلي پيشبر و ساير روستا هاي تابعه ادامه داد به گونه اي كه مرتبا در حال توسعه بوده و در اندك فرصتي به 5 كلاس كامل تبديل شده بود. و معلمان آن نيز از يك نفر به ظرفيت كامل افزايش پيدا نمود. پس از پيشبر و در سال هاي بعد در بقال نيز مدرسه اي داير گرديد و در بعد از انقلاب سال 1357 در روستاهاي فخرآباد، علي آباد، مناوند و بعدها جيم آباد، خوش آباد،برسنان، پيچكان و كازگان نيز مدرسه ابتدايي تاسيس گرديد.
وضعيت آموزشي در دبستان پيشبر ادامه داشته و تا زمان انقلاب سال 1357 با نظام حاكم بر آموزش و پرورش كشور به صورت اعزام سپاه دانش ادامه داشته و دانش آموزان براي تكميل تحصيلات ناچار به مهاجرت به زهان و بيرجند و در اواخر به قاين جهت ادامه تحصيل بودند. همچنين پيشبري ها براي دادن امتحان نهايي پايان تحصيلات 5 كلاسه ابتدايي نيز تا مدتي به مركز دهستان يعني زهان مي رفتند.
پس از انقلاب، نام مدرسه پيشبر به دبستان شهادت پيشبر تغيير يافت و به دليل فرسوده بودن ساختمان آن در سال هاي اول دهه 60 احداث ساختمان جديد در شمالي ترين نقطه پيشبر شروع گرديد و با مشاركت كامل دولت ساختمان كاملا مقاوم و تماما اسكلت فلزي در 5 كلاس و يك اتاق اداري احداث گرديد و در مهر ماه سال 1363 آماده بهره برداري شد.
در اين سال همچنين براي نخستين بار مجوز برگزاري آزمون امتحانات نهايي پايان دوره 5 ساله ابتدايي نيز در پيشبر اخذ گرديد و امتحانات نهايي پايان دوره ابتدايي، از اين سال به بعد همه ساله در پيشبر برگزار مي گرديد.
در مهرماه سال 1363 اتفاق ديگري نيز در پيشبر رخ داده و آن تاسيس مدرسه راهنمايي بود. در اين سال و با توجه به تعداد بيشتر فارغ التحصيلان مقطع ابتدايي، لزوم تاسيس مدرسه راهنمايي در پيشبر احساس مي شد كه با پيگيري هاي اهالي مجوز داير نمودن يك كلاس اخذ گرديد و با يك معلم، مدرسه راهنمايي نيز در يكي از اتاق هاي جديد الاحداث مدرسه جديد شروع به فعاليت نمود. مدرسه ياد شده به نام اولين و تنها شهيد پيشبر در آن سال مدرسه راهنمايي شهيد احمدي نام گرفت. با تاسيس اين مدرسه افق جديدي فرآروي دانش آموزان پيشبر براي ادامه تحصيل گشوده شد. مدرسه راهنمايي شهيد احمدي پيشبر، تمامي متولدين سال 1352 خورشيدي به بعد را تحت پوشش خود قرار داده است.
اندكي بعد و در حدود آذرماه اين سال، مدرسه ابتدايي به ساختمان جديدالاحداث انتقال يافت و مدرسه راهنمايي در ساختمان قديمي مستقر گرديد و به فعاليت آموزشي خود ادامه داد و در سال هاي بعد به تعداد كلاس هاي اين مدرسه تا ظرفيت كامل افزوده شد. همچنين در ادامه مجوز برگزاري امتحانات نهايي دوره راهنمايي نيز اخذ گرديده و در حقيقت تا پايان دوره راهنمايي تحصيلات در پيشبر استمرار پيدا نمود و البته در مقطع راهنمايي تمامي روستاهاي همجوار نيز دانش آموزان خود را روانه اين مدرسه مي نمودند. در سال 1371 زمينه سازي براي احداث ساختمان مدرسه راهنمايي جديد نيز مهيا شد و ساختمان آموزشي مناسبي در شمالي ترين نقطه پيشبر احداث گرديد و زمينه انتقال مدرسه به اين مكان جديد مهيا شده و در سال 1374 رسما شروع به فعاليت در مكان احداثي جديد نمود. اما در زلزله سال 1376 اين مدرسه تازه احداث شده ويران شد ولي مدرسه ابتدايي كه در اوايل دهه 60 احداث شده بود كمترين خسارات را به خود ديد. بنابراين بعد از زلزله 1376 و انتقال روستا به مكان جديد، مدرسه ابتدايي همچنان مورد بهره برداري قرار مي گيرد و البته با كاربري راهنمايي و مدرسه جديد الاحداث در مكان جديد پيشبر كه توسط آستان قدس رضوي احداث گرديده و ساختمان آن با عنوان مجتمع فرهنگي امام رضا ناميده شده، به عنوان مدرسه ابتدايي مشغول بهره برداري است.
همچنين در زمينه آموزش، لازم به ياد آوري است كه از سال 1364 در پيشبر در قالب كودكستان هاي مورد حمايت بهزيستي، مجتمع شهيد مطهري، مركزي براي كودكان راه اندازي شده تا به آموزش كودكان قبل از سنين ابتدايي، آموزش هاي لازم را ارائه نمايد. اين مركز نيز چندين سال در منازل شخصي فعال بود و در سال هاي اوليه دهه 70 صاحب ساختمان جديد در مجاورت مدرسه ابتدايي شد و البته اين ساختمان نيز در زلزله سال 1376 آسيب فراوان يافت و حتي يكي از كودكان نيز قرباني سازه هاي غير استاندارد اين ساختمان شد. هم اكنون در محل جديد پيشبر، ساختمان كاملا مقاومي براي اين مركز احداث شده و مورد بهره برداري قرار مي گيرد. در اين مركز علاوه بر آموزش هاي لازم، برخي از تاسيسات جانبي براي سرگرمي و بازي و تفريح كودكان نيز وجود دارد. كودكستان ياد شده تمامي متولدين سال 1359 خورشيدي به بعد را تحت پوشش خود قرار داده است.
اثر بخشي آموزش هاي ياد شده از گذشته هاي دور تاكنون در قالب مطالب زير ارائه مي گردد: پيشبر در شرايط فعلي روستايي با سطح متوسط تحصيلا ت بالا در كل مناطق اطراف مي باشد به گونه اي كه با امكانات ناچيز حداكثر بهره برداري را نموده و اينك تمامي كادر آموزشي مدرسه ابتدايي، راهنمايي و مجتمع كودكستاني را تحصيل كردگان همين مدارس بر عهده دارند و البته بيشتر آموزگاران مدارس منطقه را نيز فارغ التحصيلان همين مدارس بر عهده دارند. از طرفي ديگر دانش آموختگان اين مدارس در مناطق مختلف كشور، منشاء خدمات مؤثري در زمينه هاي علمي، پزشكي، فني، اقتصادي، آموزشي، مديريتي، خدماتي و ... به هموطنان مي باشند.
فهرست برخی از دانش آموختگان مدرسه های پیشبر را مشاهده کنید.
در زمينه آموزش بزرگسالان نيز بايستي ياد آوري گردد كه به دليل تمايلات مردم در رفع معضل بيسوادي و گسترش نظام آموزش به افراد بازمانده از تحصيل، در دوران قبل از انقلاب و با مشاركت سپاه دانش دوره هاي آموزشي تحت عنوان اكابر يا همان كلاس هاي شبانه براي مردان برگزار مي گرديد كه محل برگزاري اين كلاس ها در همان ساختمان دبستان بوده و زمان آن معمولا در اوايل شب بوده است و اين كلاس ها منجر به آموزش بسياري از مردم گرديده است.
پس از انقلاب نيز با ايجاد نهضت سواد آموزي، در سال 1362 در پيشبر كلاس هايي به طور مجزا براي مردان و زنان بزرگسال داير شد و چند سالي هم ادامه يافت و برخي ديگر از مردم آموزش را از كلاس هاي نهضت فرا گرفته اند به گونه اي كه در سال 1365 عده اي از اين افراد موفق به اخذ مدرك پايان دوره ابتدايي نيز شده اند. ولي پس از مدتي اين كلاس ها در پيشبر تكرار نشده است.
در پايان خاطرنشان مي سازد كه با توجه به نزديك شدن به سال 1392 خورشيدي، يعني پنجاهمين سالگرد تاسيس مدرسه در پيشبر، جا دارد از طريق هم انديشي تمامي دوستان، جشنواره مناسبي بدين منظور برگزار گردد تا از زحمات كليه دست اندركاران آموزش در پيشبر، قدرداني گردد. (در ضمن منتظر پيشنهادات و نظرات ارزشمند شما در زمينه تكميل مطالب ياد شده مي باشيم)
