احداث كانال هاي زير زميني (سوق) و ايجاد قلعه بي شك بدون استفاده از يك سيستم هشدار بي معني ميباشد لذا بايد ماجراي كاظم كوخوكي و وجود قله مشابه با اين كاربري در نزديكي حاجي آباد كنوني را با سيستم سوق هاي قديمي پيشبر مقارن دانست كه مسير و جهت حمله شورشيان (شمال) را نيز به خوبي نشان ميدهد. اين روش دفاع نيز بيانگر اين موضوع است كه حملات، بدون برنامه و صرفاً شورش هاي قبيلهاي و گروهي به منظور دستيابي به اهداف موقت نظير تامين غذا و غارت اموال بوده كه راهي جز اين ساز و كار امنيتي را براي ساكنان آن روز پيشبر نگذاشته بود زيرا بدون برنامه و كاملاً احساسي و به منظور صلب آرامش و بر هم زدن امنيت و چپاول اموال حملات صورت ميگرفته است. از طرف ديگر بايد توجه نمود مكانيسم حفر كانال هاي زير زميني و دژ و قلعه حربهاي نيست كه در دورههاي جديد كاربرد داشته باشد پس بايد سراغ آن را در دورههاي قديمي تر جستجو نمود.
حرف و حديث هاي زيادي مبني بر پناه بردن مردم از دست شورشيان تركمن و افغان در اذهان مردم پيشبر باقي است كه عدهاي پايان اين دوره ناامني را حمله نادر شاه و سركوبي شورشيان ميدانند به منظور تصديق اين ادعا بياييد نگاهي به دوره افشاريه و علت سركار امدن نادر بياندازيم. هرچند بايستي متذكر گرديد كه تقابل با گروه هاي ياغي افغاني و ساير تيره هاي شرور پراكنده در شرق كشور كه خلق و خوي تهاجمي داشته اند همواره وجود داشته و در مقاطعي طغيان مي نمودند به گونه اي كه در دوره معاصر نيز يك بار در حدود 40 سال پيش و يكبار ديگر در دوره قدرت طالبان در آن سوي مرزها اين مساله وجود داشته است.
« افشاريه، سلسلهاي بود كه از سال 1148 تا 1210 هجري قمري/1735 تا 1795م پاي برجا بود و بر پهنه وسيعى از عراق و قفقاز تا شبه قارة هند فرمان مىراند. (يعني از حدود 290 سال پيش) بنيانگذار اين سلسله نادرشاه افشار (حك 1148-1160ق) از ايل افشار شاخه قرقلو بود كه شاه اسماعيل صفوي آنها را براي جلوگيري از تهاجم تركمن ها و ازبك ها از آذربايجان به كوبكان در ناحيه ابيورد واقع در شمال شرقى خراسان كوچ داده بود.
بهرغم آنكه برجستهترين نتيجه ظهور دولت آنان سركوب و اسقاط افغانان و بيرون راندن نيروهاي روس و عثمانى از ايران بود. وقتى نادر در خراسان به تكاپو برخاست، ايران دچار هرج و مرجى كمسابقه بود. افغان ها توانايى اداره امور كشور را نداشتند و در هر گوشه بانگ مخالفى به گوش مىرسيد. از سوي ديگر قواي روس و عثمانى نيز بخش هايى از ايران را به تصرف خود در آورده بودند. در خراسان نيز ملك محمود سيستانى به استقلال فرمان مىراند . در اين زمان فعاليت هاي نادر در برابر تاخت و تاز ازبكان به مرو براي حمايت از مردم مرزنشين، او را به چهرهاي شناخته شده در منطقه، و به عنوان تنها نيروي عمده در برابر تهاجم ازبك ها و ملك محمود سيستانى در آورده بود.»
اوضاع و احوال آن روزها و وضعيت خاص دوره افشاريه مويد اين موضوع است كه زمان كاربرد قلعه و كانال هاي كهن پيشبر مقارن با دوران حاكميت نادر شاه در خراسان ميباشد كه اين زمان اواخر دوره صفويه ميباشد كه اتفاقا نادر شاه با اين هدف در خراسان استقرار يافته بود كه يكي از دستاوردهاي او نيز سركوبي مهاجمان افغان و ساير گروه هايي بود كه امنيت مناطقي مانند پيشبر را به خطر ميانداختند.
اما اين كه استفاده از اين سوق ها و كانال ها در دوره مقارن با نادر شاه افشار يعني حدود 290 سال پيش رواج داشته مطلبي است كه به تحقيق در خصوص درستي آن هيچ نقطه ابهامي باقي نمي ماند، ولي اين كه اين كانال هاي زير زميني آيا در همان دوران ساخته شده يا نه جاي ابهام و ترديد است.
همچنین اينكه در حدود 290 سال پيش يعني سال هاي قبل از 1115 هجري خورشيدي كه تقريبا با در نظر گرفتن ميانگين 30 سال براي هر دوره نسلي، حدود 9 تا 10 نسل قبل از دوران فعلي را بيان مي كند كه به طور متوسط بايد جمعيت پيشبر را با توجه به رشد تصاعدي جمعيت بسيار كمتر از جمعيت فعلي متصور بود كه به نظر عملا حفر سوق هاي ياد شده در آن زمان را با ترديد مواجه مي كند. بنابراين گمان نگارنده بر اين است كه اين سوق ها از قبل وجود داشته و شايد در اين دوره گسترش يافته باشد.
