در پيشبر از گذشته هاي بسيار دور استفاده از انرژي آبی مورد نياز و مرسوم بوده به گونه اي كه باقيمانده اثرات دو آسياب آبي در پائين دست اراضي قنات پيشبر گواه اين مدعا است. همچنين آسياب هاي آبي در موليد، جلگه بالا دست موليد و كلاته علي اسماعيل در پائين دست برسنان، نيز در گذشته نه چندان دور فعال بوده اند كه بقايايي از آن ها موجود مي باشد.
در پيشبر دو آسياب آبي وجود داشته كه نيروي خود را از جريان آب قنات شايگ پيشبر مي گرفته است و البته اين دو آسياب، فعاليت مستمر نداشته و در اوقاتي كه آب با كاربرد اصلي خود يعني آبياري در جوي ها به سمت پائين دست در حركت بوده، كه زمان بسيار كمي را نيز شامل مي شده، اين آسياب ها نيز به فعاليت مشغول بوده اند. هرچند گفته شده كه اين دو آسياب به عنوان اشخاص حقوقي، خود مالك سهم مشخصي از آب قنات پيشبر نيز بودند.
آسياب پائين يا آسياب قديمي در ضلع جنوبي شيپهر و آسياب جديدتر يا آسياب بالا در كوچه باغ، سرتنوره واقع شده اند. هر دوي اين آسياب ها داراي تنوره استوانه اي شكل با عمق حدود 8 تا 10 متر بوده كه وجه تسميه سرتنوره بالا و سرتنوره پائين براي دو مكان در كوچه باغ هاي پيشبر، بر گرفته از وجود اين دو آسياب است. كاربرد اين تنوره ها براي انباشت آب بوده است تا با فشار ناشي از ارتفاع انباشته آب قدرت چرخش چرخ آسياب ناشي از انرژي آب نيز شديدتر باشد. مالكيت آسياب قديمي تر يا آسياب پائين را مير علي مدد آذري و مالكيت آسياب بالا يا آسياب جديدتر را حاج مير غلامحسين عامري دارا بودند. كاربرد اين آسياب ها در تبديل گندم به آرد بوده است و دامنه كاربري آن تمامي منطقه پيشبر را در بر مي گرفته است. بقاياي اين دو آسياب و مخصوصا تنوره هاي آن ها به عنوان يادگاري از پيشينيان موجود مي باشد كه متاسفانه فرسايش طبيعي و غير طبيعي تنها اسكلت كلي آن ها را بر جاي گذاشته است.
قبل از انقلاب مشروطه به طور كلي ساختار اداري و مديريتي مدوني بر مناطق ايران حاكم نبود. چند صباحي بعد از انقلاب مشروطه و بر اساس قانون تشكيل ايالات و ولايات مصوب ذيقعده 1325 هجري قمري كشور ايران به چهار ايالت (آذربايجان، خراسان. فارس و كرمانشاه) و تعدادي ولايات كوچك تر تقسيم شد. و در اين ايام بود كه به موازات حذف ساختارهاي سنتي و ايجاد ساختارهاي مدرن تر حكمراني براي ايالت هاي مختلف، والي منصوب مي گرديد و حكمران يك ايالت (كه گاهي مملكت نيز ناميده مي شد) والي لقب داشت و فرماندار يك ولايت نيز حاكم. براي اداره روستاها نيز فردي معتمد به عنوان كدخدا عهده دار ارتباط بين حاكميت با مردم منطقه مي شد. البته حكومت هر يك از اين حوزه ها را دولت مركزي در تهران تعيين مي كرد ولي برخي از اين حكومت ها عملاً حالت موروثي داشتند.
قبل از انقلاب مشروطه به طور كلي ساختار اداري و مديريتي مدوني بر مناطق ايران حاكم نبود. چند صباحي بعد از انقلاب مشروطه و بر اساس قانون تشكيل ايالات و ولايات مصوب ذيقعده 1325 هجري قمري كشور ايران به چهار ايالت (آذربايجان، خراسان. فارس و كرمانشاه) و تعدادي ولايات كوچك تر تقسيم شد. و در اين ايام بود كه به موازات حذف ساختارهاي سنتي و ايجاد ساختارهاي مدرن تر حكمراني براي ايالت هاي مختلف، والي منصوب مي گرديد و حكمران يك ايالت (كه گاهي مملكت نيز ناميده مي شد) والي لقب داشت و فرماندار يك ولايت نيز حاكم. براي اداره روستاها نيز فردي معتمد به عنوان كدخدا عهده دار ارتباط بين حاكميت با مردم منطقه مي شد. البته حكومت هر يك از اين حوزه ها را دولت مركزي در تهران تعيين مي كرد ولي برخي از اين حكومت ها عملاً حالت موروثي داشتند.
ولي در دوره رضا شاه بر اساس قانون تقسيمات كشوري مصوب 16 آبان 1316و بر اساس نظام شماره اي و متمركز فرانسه و پروس، يك نظام اداري محلي جديد براي كشور اتخاذ شد. همانگونه كه در فرانسه، ژاكوبن ها ويژگي هاي فردي هر يك از مناطق نظام كهن را درهم شكسته و كشور را به نود ناحيه تقريباً برابر تقسيم كردند كه هر يك نام خود را از يكي از عوارض طبيعي (رودخانه يا كوه) مي گرفت تا گرايش هاي محلي تحت الشعاع قرار گيرد. رضا شاه نيز در ايران نظام اداري جديدي پديد آورد كه هدف از آن توسعه هرچه بيشتر مناسبات مركز با حاشيه بود. نمونه سلسله مراتبي فرانسه به صورت شهرستان ها، بخش ها و دهستان ها در ايران متجلي گشت. ولي در اين تغيير و تبديل، شهرستان ها برخلاف نمونه فرانسه و با شباهتي بيشتر به نمونه پروس در 10 استان بزرگ تر سازمان يافتند. استان و شهرستان از واژه هاي فارسي ميانه بودند كه يادآور تقسيمات اداري زمان ساساني به شمار مي رفتند. در اين تقسيمات نيز براي هر روستا كدخدا مسئول ارتباطات بين مردم و مسئولان دولت بود. برخلاف تغييرات پيوسته قوانين در دوره هاي بعد مديريت كدخدا بر روستا تا انقلاب سال 1357 ادامه يافت.
منطقه پيشبر با حومه مشخص و شايد در برخي از دوره ها منطقه بسيار وسيع تر، همواره به صورت يك ناحيه مستقل اداري و با مديريت يك كدخدا اداره مي شد، هر چند در دوره قبل از مشروطيت نيز عنوان كدخدا وجود نداشت اما نحوه اداره مناطق به صورت احترام و اعتماد به فردي خاص با كاركرد كدخدا و با شرح وظايف نانوشته تر و غيررسمي اداره مي گرديد.
فهرست كدخدايان منطقه پيشبر از آغاز مديريت كدخدا بر روستاها پس از انقلاب مشروطيت:
۱- كربلايي مير سمندر آذري
۲- مير علي مدد آذري
۳-حاج مير غلامحسين عامري
۴- میر محمد مهدی قنبری
۵- مير محمد علي خالدي
۶- حاج مير ثابت آذري
۷- حاج مير عباس عامري
۸- مير فداحسين خالدي
قنات کانالی است که از دیر باز برای مدیریت آب در زمین میساختهاند. و آن شامل رشته چاهی است که از «مادر چاه» سرچشمه میگیرد و چندین متر به طول میانجامد که سرانجام آب این قناتها برای شرب و کشت و کار به سطح زمین میرساند ودر جای معینی به روی زمین میآید.
در منطقه پیشبر بالغ بر ۴۳ رشته قنات و چشمه اصلی با طول کانال ۱۴۸۴۰ متر موجود است که اصلی ترین کانال های ارتباطی انتقال آب از اعماق به سطح زمین هستند. طولانی ترین قنات مربوط به قنات جیم آباد با ۱۷۰۰ متر می باشد و پس از آن قنات های فخرآباد با ۱۵۰۰ متر و قنات شاییک پیشبر با ۱۲۰۰ متر و قنات برسنان با ۱۱۰۰ متر و قنات کلاته آذری با ۱۰۰۰ متر جزو ۵ قنات طولانی این منطقه می باشند.
عمیق ترین قنات منطقه با عمق مادر چاه ۴۵ متر مربوط به قنات فخرآباد است و پس از آن قنات های کلاته آذری با عمق مادرچاه ۴۰متر و قنات های علی آباد پیشبر و برسنان با عمق مادر چاه ۲۵ متر در رده های بعدی قرار دارند.
تعداد میله های چاه حفر شده در کل منطقه پیشبر بالغ بر ۵۲۴ چاه است که قنات فخرآباد و جیم آباد با تعداد ۵۰ چاه بیشترین تعداد و قنات های کلاته آذری و برسنان با ۳۰ چاه در رتبه های بعدی قرار گرفته اند.
میزان دبی قنات های منطقه پیشبر حاکی از آب دهی بیش از ۱۵۶ لیتر آب در هر ثانیه است. بیشترین دبی آب را قنات پیشبر با دبی ۱۵ لیتر در ثانیه دارد و پس از آن قنات های جیم آباد با ۱۰ و فخرآباد و برسنان با ۸ و بقالک بقال با ۷ لیتر بر ثانیه در رتبه های بعدی واقع شده اند.
|
نام قنات |
نام روستا |
طول قنات |
عمق مادر چاه |
تعداد ميله چاه |
فاصله مظهر تا محل |
دبي (ليتر بر ثانيه) |
|
پيشبر |
پيشبر |
450 |
22 |
25 |
2000 |
15 |
|
هوسان |
پيشبر |
170 |
14 |
14 |
1000 |
2 |
|
ويگون |
پيشبر |
150 |
10 |
14 |
1500 |
1 |
|
مشك آب |
پيشبر |
200 |
13 |
14 |
1000 |
2 |
|
كلاته آذري |
پيشبر |
1000 |
40 |
30 |
1200 |
6 |
|
بقالك |
پيشبر |
200 |
20 |
18 |
1000 |
3 |
|
ريقچو |
پيشبر |
300 |
17 |
15 |
200 |
3 |
|
شورآب |
پيشبر |
280 |
2 |
0 |
1000 |
3 |
|
شاديخ |
پيشبر |
300 |
14 |
13 |
1200 |
3 |
|
شاييك |
پيشبر |
1200 |
10 |
14 |
1500 |
5 |
|
زيرشاديخ |
پيشبر |
250 |
8 |
8 |
50 |
2 |
|
كلاته مرتضي |
پيشبر |
900 |
10 |
12 |
1000 |
3 |
|
كلاته مزار |
پيشبر |
300 |
6 |
8 |
50 |
2 |
|
قاصر سفلي |
پيشبر |
280 |
12 |
15 |
2000 |
2 |
|
پيچكان پائين |
پيچكان |
0 |
0 |
0 |
500 |
1 |
|
پيچكان بالا |
پيچكان |
200 |
20 |
10 |
500 |
3 |
|
گردنه خناشك |
پيچكان |
100 |
4 |
4 |
400 |
2 |
|
ناي كربلاي نقي |
پيچكان |
0 |
2 |
1 |
500 |
3 |
|
كلاته حاجي رضا |
پيچكان |
0 |
0 |
0 |
400 |
2 |
|
مناوند |
مناوند |
200 |
0 |
6 |
300 |
3 |
|
موليد |
موليد |
70 |
12 |
3 |
200 |
4 |
|
برسنان |
برسنان |
1100 |
25 |
30 |
1000 |
8 |
|
دل آباد |
برسنان |
500 |
12 |
15 |
600 |
4 |
|
بزناباد |
بزناباد |
130 |
8 |
6 |
100 |
3 |
|
مرغاب |
بقال |
60 |
6 |
5 |
150 |
1 |
|
بقالك |
بقال |
200 |
15 |
10 |
1200 |
7 |
|
كلاته بقال |
بقال |
150 |
16 |
10 |
300 |
4 |
|
خونيك |
خونيك |
150 |
10 |
3 |
0 |
2 |
|
چشم بلبلي |
خوش آباد |
250 |
14 |
15 |
150 |
1 |
|
بيشه بالا |
خوش آباد |
0 |
0 |
0 |
1000 |
3 |
|
خوش آباد |
خوش آباد |
200 |
12 |
9 |
300 |
2 |
|
كلاته پائين |
خوش آباد |
200 |
14 |
13 |
1500 |
4 |
|
نقندر |
جيم آباد |
200 |
6 |
7 |
500 |
2 |
|
جيم آباد |
جيم آباد |
1700 |
16 |
50 |
1000 |
10 |
|
سيخل |
جيم آباد |
300 |
8 |
12 |
3000 |
4 |
|
رقيچو |
رقيچو |
450 |
8 |
15 |
450 |
2 |
|
كازكان |
كازگان |
400 |
20 |
20 |
420 |
4 |
|
بند غرقاب |
علي آباد يشبر |
200 |
15 |
7 |
200 |
3 |
|
جنگلان |
علي آباد يشبر |
100 |
0 |
5 |
150 |
2 |
|
علي آباد پيشبر |
علي آباد يشبر |
500 |
25 |
18 |
500 |
8 |
|
پايو |
فخر آباد |
0 |
8 |
0 |
500 |
3 |
|
چشمه سار و جلگه |
فخر آباد |
0 |
0 |
0 |
100 |
1 |
|
فخرآباد |
فخر آباد |
1500 |
45 |
50 |
2000 |
8 |
طبق آخرین نتایج رسمي سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ كه توسط مركز آمار ايران منتشر گرديده است منطقه پیشبر شامل ۱۱ روستای دارای سکنه با ۳۸۷ خانوار دارای جمعیت ۱۴۸۹ نفر بوده است. از این تعداد جمعیت ۷۳۴ نفر مرد و ۷۵۵ نفر را زنان تشکیل می دهند.
پر جمعیت ترین روستای منطقه با جمعیت ۵۷۵ نفر روستای پیشبر می باشد و پس از آن روستا های فخرآباد با ۲۱۴ نفر و بقال با ۱۸۱ نفر جمعیت در رتبه های بعدی قرار دارند. کم جمعیت ترین روستا نیز بزن آباد پیشبر با ۴ نفر می باشد. به این ترتیب ۶/۳۸ درصد جمعیت منطقه در پیشبر ساکن می باشند. نسبت جمعیت بی سواد روستای پیشبر به کل جمعیت ۲/۱۷ درصد می باشد که این شاخص برای کل منطقه در حدود ۹/۲۴ درصد است.
نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال۱۳۸۵
|
نام |
تعداد خانوار |
جمعيت |
وضع سواد |
سهم از جمعيت | |||
|
مرد |
زن |
كل |
باسواد |
بي سواد | |||
|
جمع كل |
387 |
734 |
755 |
1,489 |
956 |
371 |
100 |
|
پيشبر |
136 |
292 |
283 |
575 |
427 |
99 |
38.6 |
|
خوش اباد |
6 |
10 |
11 |
21 |
17 |
3 |
1.4 |
|
علي اباد پيشبر |
25 |
43 |
52 |
95 |
55 |
29 |
6.4 |
|
فخراباد |
57 |
101 |
113 |
214 |
142 |
44 |
14.4 |
|
پيچكان |
21 |
43 |
34 |
77 |
42 |
25 |
5.2 |
|
كازكان |
10 |
17 |
16 |
33 |
22 |
7 |
2.2 |
|
مناوند |
24 |
44 |
47 |
91 |
53 |
29 |
6.1 |
|
برسنان |
27 |
47 |
57 |
104 |
62 |
30 |
7.0 |
|
جيم اباد |
29 |
48 |
46 |
94 |
59 |
26 |
6.3 |
|
بزن اباد پيشبر |
2 |
2 |
2 |
4 |
* |
* |
0.3 |
|
بقال |
50 |
87 |
94 |
181 |
77 |
79 |
12.2 |
این منطقه با همين نام از گذشته هاي بسيار دور جزئي از دهستان زهان بوده است و پس از تشكيل بخش زيركوه شهرستان قاينات و انتزاع دهستان زهان از اين بخش، منطقه پيشبر همچنان در اين بخش باقي ماند. در حال حاضر، اين منطقه، شامل ۱۱روستاي داراي سكنه شامل روستاهاي پیشبر،فخرآباد، بقال، علي اباد پيشبر، خوش آباد پيشبر، برسنان، بزن آباد پيشبر، جيم آباد، پيچكان، مناوند و كازکان مي باشد و روستاهای این منطقه به لحاظ تقسیمات سیاسی متعلق به بخش هاي زيركوه و زهان از شهرستان قاينات استان خراسان جنوبي مي باشند.
فاصله مستقیم پیشبر از زهان ۱۶ کیلومتر و از حاجی آباد ۳۰ کیلومتر و از قاین ۸۱ کیلومتر و از بیرجند ۹۰ کیلومتر و تا مرز افغانستان ۷۶ کیلومتر می باشد.
|
نام |
فاصله از پيشبر (متر) |
|
پيشبر |
0 |
|
خوش اباد |
2,000 |
|
علي اباد پيشبر |
2,500 |
|
فخراباد |
2,300 |
|
پيچكان |
3,560 |
|
كازكان |
6,850 |
|
مناوند |
4,590 |
|
برسنان |
3,680 |
|
جيم اباد |
8,160 |
|
بزن اباد پيشبر |
3,460 |
|
بقال |
1,600 |
به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه برنگذرد
از امروز به جمع شما آمده ایم تا در مورد پیشبر بنویسیم و نظرات و آراء و گفتار شما را در خصوص موضوعات مختلف پیشبر بازتاب دهیم. از کلیه عزیزانی که تمایل به همکاری با این مجموعه را داشته باشند درخواست می گردد با آدرس ذيل با نويسندگان اين وبلاگ در تماس باشند. اين مجموعه درصدد است تا كلياتي را درخصوص موضوعات و مسائل مختلف روستاي پيشبر منعكس نمايد.
با تشكر نويسندگان peishbar@yahoo.com


